Dış Yardımlarda Etkinlik İklimi

2019 yılı itibariye Türkiye dış yardım konusunda OECD kriterlerini aşmakla kalmamış, son dört yılda dünyanın en cömert ülkesi olma unvanına da sahip çıkmıştır. OECD DAC verilerine göre 2019 yılında Türkiye 8,7 milyar dolar ODA yardımı ile bu alana verdiği önemi göstermektedir. Her ne kadar bu tutarın büyük çoğunluğu Suriye krizinden kaynaklanan harcamalar olsa da Suriye krizinden önceki Türkiye’nin dış yardım trendinin 2020 yılında en az 4 milyar doları bulacağını tahmin etmek güç değildir.

Dış yardım konusunun parasal boyutu bir yana tarihi bağlarımız olan ve “gönül coğrafyamız olarak” ifadesini bulan bu coğrafyada, akan her damla kanın ve göz yaşının ülkemizde akisini bulduğu, milyonlarca gönlü harap bıraktığı ve bir o kadar akıl ve izanı da derin düşüncelere sevkettiği muhakkaktır.

Yukarıda maddi ve manevi etkisi ve tahribatı tasvir edilen gönül coğrafyamızın ihyası veya başka bir tabirle uluslararası kalkınma işbirliği çalışmaları, yabancı ülkelerdeki ilgi alaka ile karşılaştırdığımız zaman, bilimsel alanda maalesef ülkemizde hakettiği ilgiyi yeterince bulamamıştır. Yumuşak güç kapsamında en önemli araçlardan biri olan dış yardımlar, gelişmiş ülkelerin üzerinde özel olarak durduğu, sürekli geliştirdiği, etki analizi ve ampirik çalışmalarla değerlendimeler yaptığı yani kısaca özel ihtimam gösterdiği bir alandır. Sömürgeci bir bakış açısı bu ihtimamı açıklamakla birlikte aynı ihtimamın gönül coğrafyası bakış açısı için de gerekli olduğu düşüncesindeyiz. Ve ancak bu şekilde “Türk tipi yardım modeli” kavramının içini doldurup ayakları yere basar bir hale getirebileceğimiz kanaatindeyim.

Bu kitap 2018 yılında tamamlanan Doktora çalışmasından yola çıkılarak hazırlanmıştır. Kitapta dış yardımlar teoriden pratiğe uzanan bir süreçte ele alınmaktadır. Yararlanılan onlarca yabancı çalışmanın yanında incelenen yüze yakın ampirik çalışmanın sonucunda bir yardım modeli oluşturulmaya çalışılmaktadır. Model Türkiye-KKTC yardım ilişklerine uygulanmak suretiyle de test edilmiştir. Bu anlamda KKTC’ye yapılan yardımlara da bir ışık tutması, analizler yapması ve öneriler geliştirmesi kitabın olumlu dışşallığı olarak değerlendirilebilir.

Doç. Dr. Deniz İşçioğlu beni doktora yapma konusunda ikna etmeseydi böyle bir çalışma ortaya çıkmazdı. Prof. Dr. Okan Veli Şafaklı’nın ısrarı son iki bölümün oluşmasını sağladı. Doç. Dr. Derviş Kırıkkaleli’nin nihai danışmanlığımı üstlenmesinin yanı sıra son düzlükteki inanılmaz dokunuşu olmasa sekiz yıllık emek boşa giderdi. Ve Tuğba Sin Seçerdin’in dinamizmi bu süreçte ihtiyacım olan enerjiyi sağladı. Daha birçok dost, fikir alış verişinde bulunduğum, veri aldığım, değerlendirmede bulunmasını istediğim. Herkese teşekkülerimi sunarım.

Son olarak sevgili eşim ve çocuklarım. Hakkınızı helal edin. Çünkü bütün bu işler sizlere ayırmam gereken zamandan çalınarak yapıldı…

 

ANKARA-2020

 

İÇİNDEKİLER

 

GİRİŞ. 1

1.    DIŞ YARDIM NEDİR?

2.    DIŞ YARDIMA DAİR KURAM VE AMPİRİK ÇALIŞMALAR

3.    DIŞ YARDIMLARIN ETKİNLİK İKLİMİ MODELİ

4.    MODELİN UYGULANMASI: KKTC ETKİNLİK İKLİMİ ARAŞTIRMASI

5.    SONUÇ.. 203

KAYNAKÇA.. 207